Doç. Dr.
Gülşah Sinem AYDIN
Bir kişinin ölümünden önce son arzularını iki tanığın huzurunda açıklaması, geçerli bir vasiyetname düzenlediği anlamına gelir mi?
Halk arasında, bir kimsenin ölümünden önce iki kişiye malvarlığının nasıl paylaşılmasını istediğini söylemesinin sözlü vasiyetname düzenlemek için yeterli olduğu yönünde yaygın bir düşünce bulunmaktadır. Oysa Türk hukukunda sözlü vasiyetname, yalnızca istisnai durumlarda başvurulabilen ve geçerliliği sıkı şekil şartlarına bağlanmış bir vasiyetname türüdür.
Türk Medenî Kanunu'nda resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname olmak üzere üç vasiyetname türü düzenlenmiştir. Bunlardan resmî vasiyetname ve el yazılı vasiyetname olağan vasiyetname türleridir. Sözlü vasiyetname ise ancak olağanüstü durumlarda başvurulabilecek istisnai bir yoldur.
Türk Medenî Kanunu'nun 539. maddesi uyarınca mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar nedeniyle resmî ya da el yazılı vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyetname düzenleyebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus, olağanüstü bir durumun varlığının tek başına yeterli olmamasıdır. Mirasbırakanın aynı zamanda bu durum nedeniyle diğer vasiyetname türlerinden birine başvurma imkânının da bulunmaması gerekir.
Örneğin, hastanede tedavi gören bir kişinin durumunun ağırlaşması, her koşulda sözlü vasiyetname düzenleyebileceği anlamına gelmez. Kişinin içinde bulunduğu somut koşullarda el yazılı veya resmî vasiyetname yapmasının mümkün olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da yakın tarihli bir kararında, hastanede tedavi görmekteyken ölümünden bir gün önce iki tanığa son arzularını açıklayan kişinin sözlü vasiyetname düzenleme koşullarını değerlendirmiştir. Yargıtay, hastanenin merkezî bir konumda bulunması ve çevresinde çok sayıda noterliğin olması nedeniyle resmî vasiyetname düzenlenmesinin mümkün olduğunu belirterek sözlü vasiyetnameye başvurma koşullarının oluşmadığına karar vermiştir. Böylece yakın ölüm tehlikesinin varlığının tek başına yeterli olmadığını, diğer vasiyetname şekillerine başvurma imkânının da bulunmaması gerektiğini vurgulamıştır. (Yargıtay HGK, 01.04.2026, E. 2025/7-246, K. 2026/201, Erişim: İçtihat Bülteni, 02.11.2026). Bununla birlikte, sözlü vasiyetnameye başvurma koşullarının oluşup oluşmadığı değerlendirilirken her somut olayın kendine özgü özelliklerinin dikkate alınması gerektiği açıktır.
Sözlü vasiyetnamenin düzenlenebilmesi için mirasbırakanın son arzularını iki tanığa açıklaması ve bu kişileri son arzularına uygun bir vasiyetname hazırlamak veya hazırlatmakla görevlendirmesi gerekir.
Ancak yalnızca iki tanığın bulunması yeterli değildir. Öncelikle tanıkların kanunda öngörülen nitelikleri taşıması zorunludur. Türk Medenî Kanunu'nun 539. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, resmî vasiyetname düzenlenmesinde tanıklara ilişkin yasaklar, okuryazar olma koşulu dışında, sözlü vasiyetname tanıkları bakımından da geçerlidir. Buna göre fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklananlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri sözlü vasiyetnameye tanık olarak katılamazlar (TMK m. 536/I). Bununla birlikte, sözlü vasiyetnamede tanıkların okuryazar olması zorunlu değildir.
Ayrıca sözlü vasiyetnameye katılan tanıklara, bu kişilerin üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve eşlerine söz konusu vasiyetnameyle kazandırmada bulunulamaz (TMK m. 536/II).
Bunların yanında tanıkların, mirasbırakanın son arzularını dinledikten sonra yerine getirmeleri gereken önemli yükümlülükler vardır.
Türk Medenî Kanunu'nun 540. maddesine göre tanıklar iki farklı yoldan birini izleyebilir:
Birinci yol: Tanıklardan biri, mirasbırakanın kendilerine açıkladığı son arzuları, açıklamanın yapıldığı yer ve tarihi de belirterek hemen yazmalı; belgeyi imzaladıktan sonra diğer tanığa da imzalatmalıdır. Ardından her iki tanık birlikte, belgeyi vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye hukuk mahkemesine sunmalı; ayrıca hâkim önünde, mirasbırakanın başka şekilde vasiyetname yapmasını engelleyen olağanüstü koşullar altında kendilerine son arzularını açıkladığını ve mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini beyan etmelidirler.
İkinci yol: Tanıklar, son arzuları önceden yazıya geçirmeyip, vakit geçirmeksizin birlikte sulh veya asliye hukuk mahkemesine başvurabilir. Bu durumda tanıklar, mirasbırakanın son arzularını, bunların açıklandığı yer ve tarihi, mirasbırakanın başka şekilde vasiyetname yapmasını engelleyen olağanüstü koşulları ve onu vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini hâkime beyan ederek bir tutanak düzenlenmesini sağlarlar.
Tanıklar, kanunda öngörülen bu iki yoldan dilediklerini tercih edebilirler. Bununla birlikte, ilk yöntemde mirasbırakanın son arzularının tanıklardan biri tarafından kaleme alınması ve belgenin her iki tanık tarafından imzalanması gerekmektedir. Bu nedenle tanıklardan birinin veya her ikisinin okuryazar olmaması hâlinde ikinci yöntemin izlenmesi zorunludur. Bu durumda tanıklar, mahkemeye başvurarak mirasbırakanın son arzularının hâkim tarafından tutanağa geçirilmesini sağlamalıdırlar.
Demek ki sözlü vasiyetname, yalnızca mirasbırakanın son arzularını iki kişiye açıklamasıyla tamamlanan bir işlem değildir. Tanıkların kanunda öngörülen usule uygun hareket etmesi de gerekir.
Sözlü vasiyetnamenin düzenlenmesinde karşılaşılan önemli sorunlardan biri, tanıkların mahkemeye başvurması gereken süredir.
Türk Medenî Kanunu'nun 540. maddesinde tanıkların mahkemeye “vakit geçirmeksizin” başvurması gerektiği belirtilmiş, ancak bu konuda kesin bir süre öngörülmemiştir.
Peki, tanıkların aynı gün mü, ertesi gün mü, yoksa birkaç gün içerisinde mi mahkemeye başvurması gerekir?
Bu soruya her olay bakımından geçerli olacak tek bir cevap verilmesi mümkün değildir. Nitekim konuya ilişkin akademik çalışmamızda da belirttiğimiz üzere, “vakit geçirmeksizin” ifadesi değerlendirilirken tanıkların içinde bulunduğu somut koşulların dikkate alınması gerekir.
Örneğin ulaşımın kesilmesi, tanıklardan birinin hastalanması veya mahkemeye ulaşmayı engelleyen başka bir durumun ortaya çıkması, başvuru süresinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.
Kanaatimizce burada esas alınması gereken ölçüt, tanıkların içinde bulundukları koşullarda imkân bulur bulmaz mahkemeye başvurmak üzere harekete geçmeleridir.
Buna karşılık tanıkların haklı bir sebep olmaksızın başvuruyu geciktirmesi, sözlü vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılık oluşturur ve vasiyetnamenin iptaline yol açabilir.
Sözlü vasiyetnamenin istisnai niteliği, düzenlenmesinden sonraki süreçte de kendisini gösterir.
Türk Medenî Kanunu'nun 541. maddesi uyarınca mirasbırakanın sonradan resmî veya el yazılı vasiyetname yapma imkânı doğarsa, bu tarihten itibaren bir ayın geçmesiyle sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümden düşer.
Bu düzenleme, sözlü vasiyetnamenin olağan vasiyetname türlerinin yerine geçen sürekli bir seçenek olmadığını açıkça ortaya koymaktadır.
Sözlü vasiyetname, kişinin son arzularının olağanüstü koşullarda da hukuken korunabilmesini sağlayan önemli bir kurumdur. Bununla birlikte, kötüye kullanılma ihtimali ve mirasbırakanın gerçek iradesinin ölümünden sonra tespit edilmesindeki güçlükler nedeniyle kanun koyucu tarafından sıkı şartlara bağlanmıştır.
Şu hâlde bir kişinin ölümünden önce iki tanığa son arzularını açıklamış olması, tek başına geçerli bir sözlü vasiyetname düzenlendiği anlamına gelmez. Hem sözlü vasiyetnameye başvurulmasını mümkün kılan koşulların bulunması hem de tanıkların kanuni yükümlülüklerini usulüne uygun olarak yerine getirmesi gerekir.
Konuya ilişkin detaylı bilimsel açıklamalar için makalemizi okuyabilirsiniz:
Gülşah Sinem AYDIN: “Sözlü Vasiyetnamede Tanıkların Mahkemeye Başvurması Şartı Bakımından Süre Sınırlaması”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Nisan-Mayıs-Haziran 2026, Yıl: 39, Sayı: 183, s. 443-492.📃